دوره و شماره: دوره 4، شماره 12، بهار 1404 
کودکان پیش دبستانی و دبستانی

کیفیت محیط آموزش پیش از دبستان و پیشرفت تحصیلی: اثر میانجی اشتیاق تحصیلی

https://doi.org/10.22054/soece.2026.80075.1310

زهرا جهانبخش

چکیده هدف از پژوهش حاضر مطالعه اثر میانجی اشتیاق تحصیلی در رابطه کیفیت محیط آموزش پیش از دبستان و عملکرد تحصیلی در سالهای اوان کودکی بود. طرح پژوهشی این مطالعه از نوع همبستگی بود. نمونه به شیوه در درسترس انتخاب شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه دوم ابتدایی منطقه یک آموزش و پرورش شهر تهران بود که نمونه ای 160نفری به صورت داوطلب و به شیوه دسترس به آزمون‌های پیشرفت تحصیلی پاسخ دادند. همچنین مادران این دانش آموزان برای پاسخ به سئوالات مقیاس سنجش کیفیت اکرز و تسهیل پاسخ به پرسشنامه اشتیاق تحصیلی وارد پژوهش شدند. داده های بدست آمده با استفاده تحلیل رگرسیون چندگانه و روش تحلیل مسیر بررسی شد. نتایج این تحلیل نشان داد که کیفیت محیط کلاس پیش از دبستان به طور معناداری مهارت خواندن و مهارت ریاضی را پیش‌بینی می‌کنند. به علاوه اشتیاق تحصیلی به طور معناداری مهارت خواندن و مهارت ریاضی را پیش‌بینی می‌کنند. به شیوه مشابه کیفیت محیط کلاس پیش از دبستان به طور معناداری اشتیاق تحصیلی را پیش‌بینی کرد. ننایج این پژوهش می تواند به معلمان و مراقبان اوان کودکی در تجهیز و به روزرسانی مرکز آموزشی پیش از دبستان کمک نماید

کودکان پیش دبستانی و دبستانی

پدیدارشناسی مفهوم ارزشیابی: آنچه معلمان انجام می‌دهند و آنچه دانش‌آموزان ادراک می‌کنند

https://doi.org/10.22054/soece.2026.80074.1309

ئاسو مجتهدی، شبنم نجفی، ندا صالحی، عنایت اله زمانپور

چکیده آموزش و سنجش از ارکان مهم نظام آموزشی و بخش جدایی‌ناپذیر آن است که وظیفه هدایت مستمر یادگیری دانش‌آموزان را برعهده دارد و در جهت تحقق اهداف آموزشی به کار می‌رود. آموزش و سنجش فرایندی متشکل و به‌هم‌پیوسته است که تمام اجزای آن به‌گونه‌ای سازمان‌یافته برای رسیدن به هدفی معین فعالیت می‌کند. اگرچه دانش‌آموزان در تمام سال‌هایی که با آموزش رسمی مواجه هستند در معرض ارزشیابی نیز قرار دارند و این اقدام توسط معلمان انجام می‌شود، لیکن کمتر پژوهشی به ادراک و تفاوت دیدگاه ایشان در مورد ارزشیابی پرداخته است. ازاین‌رو، مطالعه حاضر با هدف تحلیل ادراک دانش‌آموزان و معلمان مقطع ابتدایی شهر تهران از مفهوم «ارزشیابی» انجام شده و به دنبال درک عمیق‌تری از این دو مفهوم از نگاه معلمان و دانش‌آموزان بوده و به تفاوت و شباهت آنها پرداخته است. بدین منظور از روش کیفی و طرح پدیدارشناسی برای واکاوی ادراک معلمان و دانش‌آموزان استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان پژوهش حاضر همة معلمان و دانش‌آموزان دورة ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی 1402-1403 است که با تعدادی از ایشان که به‌صورت در دسترس بوده، به‌عنوان نمونه مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شده است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌های پژوهش راهبرد هفت‌مرحله‌ای کلایزی به کار گرفته شد. تحلیل عمیق مصاحبه‌های معلمان و دانش‌آموزان، به شناسایی و دسته‌بندی چهار مضمون اصلی برای معلمان و همچنین چهار مضمون اصلی برای دانش‌آموزان منتج شد. نتایج نشان داد که از دیدگاه معلمان سنجش و ارزشیابی کلاسی ابزاری برای بهبود تدریس، افزایش یادگیری، طبقه‌بندی دانش‌آموزان و همچنین راهی برای پاسخگویی نسبت به خانواده‌ها و دانش‌آموزان است، از سوی دیگر دانش‌آموزان سنجش و ارزشیابی کلاسی را ابزاری برای گرفتن مدرک تحصیلی، تأیید یادگیری، راهی برای بهبود یادگیری و تدریس و در پاره‌ای اوقات به‌عنوان امری بی‌ربط در نظر می‌گیرند.

کودکان پیش دبستانی و دبستانی

واکاوی وضعیت سنجش فرایند یاددهی-یادگیری و سنجش کلاسی معلمان؛مطالعه به روش آمیخته

https://doi.org/10.22054/soece.2026.80049.1301

حسین حاجتی کاجی، شیما منوچهری

چکیده هدف: هدف این پژوهش، واکاوی میزان آگاهی و نحوه به‌کارگیری سه پارادایم «ارزیابی برای یادگیری (AFL)»، «ارزیابی به عنوان یادگیری(AAL)»و «ارزیابی یادگیری(AOL)» توسط معلمان در فرایند یاددهی-یادگیری در کلاس است.

روش: این پژوهش با رویکرد ترکیبی در سه مرحله انجام شد: الف) شناسایی نشانگرهای مربوط به هر پارادایم از طریق مرور ادبیات و مصاحبه با متخصصان؛ ب) اجرای پرسش‌نامه محقق‌ساخته با مشارکت 40 معلم در شهرستان اردل برای سنجش آگاهی آن‌ها از پارادایم‌ها؛ ج) مشاهده عملکرد 10 معلم منتخب با استفاده از سیاهه رفتاری تدوین‌شده. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و در دسترس انجام شد.

یافته‌ها: نتایج آزمون فریدمن نشان داد که پارادایم سنجش یادگیری (AOL) با 96 درصد، بیشترین میزان رعایت مصادیق و پارادایم سنجش بهعنوان یادگیری (AAL) با 40 درصد، کمترین میزان را داشت. همچنین، 58 درصد از مؤلفههای AAL در کلاسها رعایت نشده بود. نتایج بر ضرورت آموزش و تقویت این رویکرد بهویژه بهعنوان زمینهای برای تربیت شهروندی تأکید دارد.

کودکان پیش دبستانی و دبستانی

ارزیابی شیوه‌‌های فرزندپروری خانواده‌‌ها به روش کیفی و تأثیر آن بر خودارزشمندی دانش‌آموزان دوره ابتدایی

https://doi.org/10.22054/soece.2026.78836.1300

صبا برزگرنیک، مریم رهنمای نمین، آزاده ملک زاده

چکیده هدف اصلی این پژوهش ارزیابی و تعیین شیوه‌های فرزندپروری خانواده‌ها و تأثیر آن بر خود ارزشمندی دانش‌آموزان دوره ابتدایی بود. روش پژوهش با به کار گیری رویکرد ترکیبی به روش آمیخته اکتشافی انجام شده است.که شامل روش های کمی و کیفی است. ابزار پزوهش در بخش کیفی مصاحبه و در بخش کمی پرسشنامه بامریند و خود ارزشمندی کروکرلف است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان ابتدایی منطقه 2 تهران در سال تحصیلی 1402-1401 بود که این تعداد 23000 نفر بود. مطابق جدول مورگان 378 نفر به شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شد. بدین صورت که برای ارزیابی شیوه‌‌های فرزندپروری خانواده‌‌ها از مصاحبه با والدین و برای ارزیابی و تعیین شیوه‌های فرزندپروری خانواده‌ها و تأثیر آن بر خودارزشمندی دانش‌آموزان از پرسشنامه استفاده شد. در بخش کیفی مصاحبه‌ها از 38 نفر از والدین دانش‌آموزان صورت گرفت و شیوه غالب فرزندپروری تعیین گردید. نتایج تحلیل سؤالات تحقیق نشان داد شیوه‌‌های متقاوت فرزندپروری خانواده بر خودارزشمندی دانش‌آموزان دوره ابتدایی تأثیر دارد. بدین ترتیب که سبک غالب فرزندپروری در بین والدین سبک مقتدرانه است و باورهای دینی و مذهبی، عوامل فرهنگی خانواده ها، وضیعت اقتصادی و روابط عاطفی والدین در تعیین سبک های فرزندپروری موثر است. سپس برای تعیین اثرات شیوه‌های فرزندپروری بر خودارزشمندی دانش‌آموزان، پرسشنامه در بین 378 نفر از آن ها توزیع و جمع‌آوری شد. همچنین نتایج نشان داد شیوه فرزندپروری مقتدرانه بر خودارزشمندی دانش‌آموزان دوره ابتدایی 1/38 درصد در جهت مثبت و مستقیم و شیوه فرزندپروری مستبدانه و سهل‌گیرانه به ترتیب 3/4 و 4/2 درصد در جهت منفی و معکوس بر خودارزشمندی دانش‌آموزان دوره ابتدایی تأثیر دارد.

کودکان پیش دبستانی و دبستانی

ثربخشی درمان شناختی رفتاری فشرده کوتاه‌مدت بر ناتمامی و علایم کودکان با نشانه‌های اختلال وسواسی جبری

https://doi.org/10.22054/soece.2026.87053.1325

هما جوکار، عباس ابولقاسمی، مهناز خسروجاوید

چکیده هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان شناختی-رفتاری فشرده کوتاه مدت بر ناتمامی و علایم کودکان با اختلال وسواسی-جبری بود. این پژوهش به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون انجام شد. نمونه این پژوهش 18 دانش‌آموز با نشانه‌های اختلال وسواسی-جبری 12-10 سال بود که از میان دانش‌آموزان مقطع ابتدایی مدارس شهر خمام در سال تحصیلی 1403-1402 انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل 9 نفره جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت 5 هفته به صورت گروهی و هفتگی درمان شناختی-رفتاری فشرده کوتاه مدت دریافت کرد و گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. در این پژوهش از ابزارهای مقیاس وسواس فکری-عملی مادزلی (MOCI)، مقیاس وسواسی-جبری ییل براون کودکان (CY-BOCS) و مقیاس ناتمامی (BINCS) استفاده شد. داده‌ها با آزمون تی مستقل و آزمون یومان ویتنی و نرم‌افزار SPSS-24 تحلیل شد. نتایج نشان داد بین گروه‌های آزمایش و کنترل در ناتمامی و علایم اختلال وسواسی-جبری تفاوت وجود دارد. در واقع، درمان شناختی-رفتاری فشرده کوتاه مدت ناتمامی و علایم اختلال وسواسی-جبری را در گروه آزمایش کاهش داد. با توجه به نتایج پژوهش می‌توان از این روش درمانی به عنوان یک درمان مکمل، مقرون به صرفه و کارآمد جهت درمان اختلال وسواسی-جبری کودکان در مراکز مشاوره بهره برد.

کودکان پیش دبستانی و دبستانی

اثر بخشی بازی درمانی برمهارت های حل مسئله(اعتمادبه حل مسائل،سبک گرایش-اجتناب)وتمرکزدانش آموزان دخترپایه ششم دبستان

https://doi.org/10.22054/soece.2021.49176.1240

راحله آئین، علیرضا جعفری

چکیده چکیده

این پژوهش باهدف تعیین اثربخشی بازی درمانی برمهارت های حل مسئله(اعتمادبه حل مسائل،سبک گرایش اجتناب( وتمرکزدانش آموزان دختر پایه ششم دبستان انجام شد.طرح کلی این پژوهش ازنوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه آزمایش و گروه کنترل بود.پس ازجمع آوری داده هادر دو گروه آزمایش وگروه کنترل،بااستفاده ازتحلیل کوواریانس میانگین های تعدیل شده هردوگروه با یکدیگر مقایسه شد ونتایج حاصل از تحلیل کواریانس نشان دادکه اثربخشی بازی درمانی برمهارتهای حل مسئله وتمرکزدانش آموزان دختر پایه ششم دبستان دراین پژوهش اثرمعنی داری دارد،چون مقدارF(P <0/01) معنی دار است .جهت اجرای پژوهش ابتدااز بین کلیه مناطق12گانه شهر کرج یک منطقه وازمیان مدارس آن منطقه یک مدرسه به صورت تصادفی انتخاب شد.تجزیه و تحلیل ها بااستفاده از داده های استخراج شده از30 پرسشنامه حل مسئله وآزمون تمرکزجمع آوری شده ازدانش آموزان شرکت کننده درکلاس های بازی درمانی در مقطع ششم دبستان انجام شد. پس ازاجرای پیش آزمون و(تکمیل پرسشنامه‌ حل مسئله وآزمون تمرکزd2)،اجرای پکیج بازی درمانی طی12جلسه45 دقیقه‌ای برروی گروه آزمایش انجام گرفت. بطور کلی نتیجه بدست آمده نشان میدهد که تمرینات وآموزش های بازی درمانی دردانش آموزان پایه ششم موجب بهبود مهارتهای حل مسئله و تمرکزذهنی برای دانش آموزان دبستانی میشود.